Ha Laga Hortago Colaada uu Majeerteen iyo Kuwo Kaleba Soomalida Kula Dhex Jiro Kana Dhex Oogo

Odhaah ama maahmaah Soomaaliyeed baa tidhaahda walba, “Ninna caadadii ma daayo, Bahalna ceedhin ma daayo.” Mid kalena waxay tidhahdaa, “Ceebtiis ma ahe, Caadadiis waaye” taasoo aan uga gol leeyahay in colaada iyo xumaha Darood uu yahay mid ay caadeysteen ceebna aan ku ahayn!!

Hadaba, waxa uu Majeerteen caadeystay inuu marna Soomaali dulmigeeda iyo xasuuqeeda uu u adeegsado karaamada iyo muruqa Qaranka Somalia ee uu burburka isagu u horseeday hadana lagu hawlan yahay dib u soo nooleyntiisa ama mida Maamul Goboleed ku-sheegan Majeerteniya ee naxashka saaran ama mida Jabhad ku-sheegii SSDF ee uu horey ama hadaba hogaanka u hayo.

Waxa kale oo uu Darood caadeystay inuu Soomaali dulmigeeda, dhiigeeda, iyo xasuuqeeda si badheedh ah uga shaqeeyo oo uu xitaa u adeegsado ama ku soo hogaamiyo nacab kale oo shisheeye iyo kufaarba ahi. Run ahaantii, xumaha Darood waxaa kuu cadaynaya in ay yihiin beesha keliya ee Soomaali iyo Islaamba sheegata ee tiroba saddex goor (marka laga reebo xiligii mustacmarka Talyaaniga) ku tashatay iskuna raacday inay Soomaalida kale gumaado iyagoo adeegsanaysa ciidamo qaran, ciidamo shisheeye, iyo calooshooda u shaqaystayaal shisheeye ah.

Tusaale I: Waxay Jabhad Ku-sheegii SSDF iyo Col. Cabdullahi Yuusuf ay Gaalkacyo iyo degaano kale oo Somalia ahi ay ku soo hogaamin jireen diyaaradaha Xabashida taasoo jiidahaas dhimasho, dhawac, burbur hantiyeed, iyo waxyeelooyin kaleba u geystay dad farabadan oo Soomaaliyeed oo Islaam ah. 

Tusaale II: Waxay SSDF iyo Col. Cabdullahi Yuusuf ay had iyo gooraale soo hor kaci jireen cadowga shisheeye ama kuna soo hoogaamin jireen Soomaali iyo dhul Soomaaliyeedba ciidamada Xabashida sida magaalooyinka Balanbale iyo Galdogob taasoo keentay inuu cadowgaasi uu goobahaas ku xasuuqo Soomaali farabadan oo aan waxba galabsan aakhirkiina u suurto geliyey inu degaanadaas calankiisa ka taagto!! Balanbale iyo Galdogob waxay aakhirkii xoroobeen markii uu Eebe nacabkaas ka kaxeeyey ka dib burburkii ku yimi Taliskii Keligii Taliye Mengistu Hayle Mariam.

Tusaale III: Waxa uu rijiimkii waxashnimada ahaa ee Qabiilka iyo waxa lagu sheegay Ehelka Kacaanka ka koobnaa ee uu hogaaminayey Keligii Taliye Horor Maxamed Siyaad Bare uu shacbi Soomaaliyeed oo Islaam ah gaar ahaan beesha Isaaq oo aan waxba galabsan uu dalalka Rhodesia (Zimbabwe) iyo South Africa uga soo kireystay diyaarado iyo duuliyaal calooshooda u shaqeystal ah oo cunsuri ah si uu u gumaado reer Somaliland nacabkaasoo magaalooyinka waaween sida magaalada Hargeysa si waxashnimo ah u duqeeyey dhulkana la simay taasoo keentay in 50,000 oo dadka rayidka ahi ay judhiiba ku quudh baxeen kumaakun kalena ay ku dhaawacmeen kuna naafoobeen iyo 900,000 ilaa 1,000,000 oo kale ay siday boombo iyo gantaalo waaweyn ay ula dhacayeen lagu baaraakiciyey loona qaxiyey dhinaca dalka Ethiopia iyadoo ay weliba dayuurada dagaalku ay dhowr jeer ka daba yimaadeen oo goobahaas ay dadkaas maatida u badan ay marayeen dhimasho iyo dhaawac kale oo farabadan ugu geystay.  

Tusaale IV: Waxa uu hada Majeerteen iyo Col. Cabdullahi Yuusuf uu u qaylo dhaansaday Kufri iyo Ciidamo Shisheeye oo hor leh taasoo ay ku doonayaan inay mar kale ku gumaadaan Soomaalida kale gaar ahaan beesha Hawiye.

Hadaba, colaadan gamuurtay ee dhinaca keliya ahi iyo xumahan joogtada ah ee uu Darood Soomaalida kula dhex jiro kana dhex oogo had iyo gooraale, waa colaad Isirreed oo waxaashnimo ah oo ka soo jeeda Mabda’a Daroodism-ka kuna saleysan adeegsiga qabyaalada qayaxan ee sumeysan  xukun boob, kelitalisnimo, kelicunnimo, dhulbalaadhsi, cadaalad daro dhinac walba saameysa, diin ta koor, xasuuq aan loo aabo yeelin, iyo daadin dhiig Soomaaliyeed ama mid Islaameedba taasoo ay dhowr jeer ku fuliyeen beelaha kale ee Soomaaliyeed hadana ku hawlan yihiin hurinta mid kale iyo sidii ay ugu fulin lahaayeen Soomaali iyagoo mar kale adeegsan raba karamada iyo muruqa Qarannimada Somalia ee ay iyagu burburka u horseedeen hadana lagu hawlan yahay dib u soo nooleyntiisa.

Run ahaantii, waxa uu Majeerteen, Absame, iyo Mareexaan uu Soomaalida kale u geystay dulmi, fool xumooyin, xasuuqyo, iyo godob lixaad leh oo aan halkan lagu soo wada koobi karayn taasoo keentay in Soomaali ay maanta kala dhimato ka dib markii ay nacabnimadoodaas, waxaashnimadoodaas, iyo caqli xumadoodaasi ay u suurto gelisay in boqolaal kun oo Soomaali ahi oo aan waxba galabsan ku naf waayeen, boqolaal kun oo Soomaali ahi ku dhaawacmeen, boqolaal kun oo Soomaali ahi ku naafoobeen, boqolaal kun oo Soomaali ahi ku goblameen, boqolaal kun oo Soomaali ahi ku agoomeen, boqolaal kun oo Soomaali ahi ku baraakaceen, boqolaal kun oo Soomaali ahi ku qaxootiyoobeen, boqolaal kun oo Soomaali ahi ku caydhoobeen, iyo boqolaal kun oo Soomaali ahi ay si kale ugu waxyeeloobeen kuwaasoo aan dhul, dad, iyo xoolo toona ka haysan beelahan sidan u dhaqmeysa ee kibray ee xumaynta Soomaalinimada, Daqanka, iyo Diinta Islaamkaba isku wada raacday taasoo kuu cadeynaysa halka ay sartu ka qudhuntay ee ay Somalia, Somaliland, Kilinka Shannaad, iyo NFD-ba ay ka degi kari la’yihiin una baahan in hada la isla wada fahmo lagana wada tashado meelna la isla dhigo sidii looga hortagi lahaa waxyeelooyinka dambe ee Majeerteen, Absamee, iyo Mareexaan gaar ahaan dagaaladan Isirreed ee ay hada hurintiisa, u dhaqaalo urursigiisa, u hub urursigiisa, iyo u ciidan urursigiisa gaar ahaan ciidamada shisheeye ee kufaarta ahi intay goori goor tahay.

Sidaas daraadeed, waxba yaanu Darood qiiq isku qarin oo Soomaali ku beerlaxawsan kelmado madhan sida “midnimo,” “Somalia waa muqadas,” iyo “Somaliweyn” oo huu haa ah ama waxba yaanu Darood boodh isku soo qarin oo kugu soo gaban Soomaali waa dad wada dhashay oo isku midab, luqad, dhaqan, iyo Diin ah oo afka baarkiisa ah ama waxba yaanu Majeerteen Soomaalida qaarkeed sida reer Somaliland ku eedeyn inay yihiin “Gaalo ehelkeed,” “Soomaalidiid,” “Nabaddiid,” iyo kuwo ka “Goostay” Soomaalida kale taasoo aaney waxba ka jirin Somalilandna ay tahay hoyaddii Soomaaliyeed ee ugu horeysay inay dhul Soomaaliyeed ka taagto calan Soomaaliyeed oo xor ah iskeedna ula midowday Somalia hadana iskeed ula soo noqotay xoriyadeedii ay Koonfur cadifada Somaali jeceelka ku geysay ee dilka, dhaca, iyo xasuuqa aan loo aabo yeelin loogu abaal guday.

Ugu dambeyn, waa inay Soomaalida kale ay ka ilbaxaan Majeerteen iyo inta daba yaacaysa ee run mooda tolla’ayda oo aaney ka dhegeysan kelmadahaas kor ku xusan ee raqiiska ah ee beerlaxawsiga ah, brobagaandaha iyo beenta qaawan, iyo eedeymahaas aan salka iyo raadka lahayn ee looga jeedo in lagu dhooqeeyo magaca iyo haybada wanaagsan ee beelaha qaar ee looga dan leeyahay in lagu khiyaameeyo ama lagu hoosaasiyo Soomaalida kale ee daacada ah ee nabada jecel ee xidid iyo xigaalnimada xeerisa ee derisnimo wanaaga lagu yaqaan.

Farah Ali Jama,