Waxa beryahan dambe isasoo taraya fashilaadaha ku imanaya khiyaamooyinka iyo tabaha gurracan ee hoggaanka xukuumadda Riyaale wax ku maamusho.

Haddaba, waxaan anigu maanta halkan ku iftiiminayaa boobka dhaqaale, eexda iyo himilo la’aanta lagula dhaqmo Ciidanka Qaranka Somaliland, innagoo isla eegi doonna inay maamulxumada guud ee dalka ka jirta uun ka mid tahay iyo inuu yahay qorshe gaar ah oo lagu wiiqayo difaaca Somaliland.

Waxyaalaha aannu isku seegnay madaxwaynaha, ee mawduuceennan dartii jalleecista mudan, waxa ugu muhimsanaa:

1) Tirakoobka Ciidanka Qaranka, oo aan uga dan lahaa :
• Si aan u ogaado cududdeenna ciidan
• Si aan ugu sameeyo una dhaqangeliyo derejooyinkii Ciidanka Qaranka
• Iyo si aan tirada caaglaha loo yaqaan ee kasoo baxda T/Koobkan ugu beddelo mushahar-kordhin ciidanka oo dhan ah.

2) Iyo Hantidhawr la geliyo Wasaaradda Gaashaandhigga:
Oo aan ula jeeday inaan hubiyo in shilin kasta oo miisaaniyadda ku jiraa uu ku baxay halkii iyo ciddii loogu talagalay ;kadib markaan xaqiijay in si xun loogu takrifalo miisaaniyadda Cidanka Qaranka, oo la yidhi way ka madax-bannaantahay Wasiirka G/Dhigga,laakin uu toos u xukumo madaxwaynaha oo adeegsanaya Taliyaha C/Qaranku. Markaan ogolaanshaha fulinta labadaa qodob ee kor ku xusan muddo ka sugayey madaxwaynaha;ee aanu marna iga diidin laakiin siyaabo badan ii hakiyey ama ii carqaladeeyey, ayaan go’aansaday inaan adeegsado wax kasta oo aan ku hirgelin karo fulinta labadan qodob (madaxwaynaha la’aantii) maa daama aan u arkayey awoodahaygii oo layga horjoogay.

Dhibaato iyo canaad badan ka dib,waxaan ku guulaystay inaan khasab ku fuliyay Tirakoobka aynu kor kusoo sheegnay,iyadoo oggolaanshihii madaxweynuhu sidii nooga maqanyahay oo aanu raalli uga ahayn !
Waxa xusid mudan in askariga ciidanka qaranka ee aan ka hadlayaa uu yahay ciidanka aanu muddo dhawr sano ahba ku haynay heeganka colaadeed.Ciidanka badankiisa waxaanu ka rarnay degaamadiisii ay maatadu u deggenayd;kadib markaan hal mar ku guulaystay in mushaharka loo kordhiyona waxay u noqotay sl.sh.200,000/- keliya oo la mid ah ilaa $30(soddon doolar oo keliya) bishiiba !!

Waxa halkaa ka cad in askartaa inakaga gudban aagagga cadowga aannaan marna siinin mushahar u qaybsama iyaka iyo xaasaskoodii aanu kala rarnay. Haddaba T/Koobkii Ciidanka Qaranka ee aan khasabka ku fuliyey waxa kasoo baxay oo caddaatay in tirada dhabta ah ee ciidanku ay tahay 1/3 ka mid ah tirada ku jirta miisaaniyaddooda;sidaa darteedna waxaan soo jeediyey in farqigaa tirada beenta ah kasoo baxay ee jeebabka gaarka ah ku dhici jiray loogu saddex-laabo mushaharka askariga, oo sidaa darteed hadday u noqoto sl.sh.600,000/-bishiiba uu noolaan karo,xaaskana wax uga tegi karo.

T/Koobkan guusha ku dhamaaday ee ujeeddadii koobaad ee mushahar-kordhintu ka dhex muuqatay waxa faa’idooyinka kale ee laga helay ka mid ahaa in ciidankii loo sameeyey Waraaqo Aqoonsi, oo kombiyuutargaraysan.
Anoo aad ugu riyaaqsan natiijooyinka kasoo baxay T/Koobkan, oo guul iigu muuqday,ayaan bilaabay qodobka H/Dhawridda wasaaradda,oo markuu iga diiday H/Dhawraha Guud ee Qaranku inuu baadhis noogu sameeyo miisaaniyadda C/Qaranka,aan Taliska Guud ka magacawday laba sarkaal oon ku kala magacaabay H/Dhawraha W.G/Dhigga iyo Ku-Xigeenkisa(( Internal Auditor &Assistant).

Waxaa halkan ku lifaaqan warqaddaan ku magacaabay H/Dhawreyaashan oo uu madaxwaynuhu ka mid ahaa kuwa aan nuqullada ogaysiinta ah siiyey. Ku-takrifalka miisaaniyadda Taliska C/Qaranka ee igu kallifay baadhista Hantidhawrista waxaan tusaale usoo qaadanayaa mar aan booqasho kedis ah ku tegey Cisbitaalka Guud Ee C/Qaranka ee Birjeex, halkaana aan kula kulmay bukaan-jiif aagagga cadawga kusoo jabay oo muddo lix bilood ah jiifay ,aanse waxba loo qaban oo laba kabin,dabeedna qudhmay! Waxaan markiiba ula cararay oo kabistiisii nagu gargaaray madaxda Cisbitaalka Guud ee Hargaysa. Markaan arrinkaa si cadho leh u baadhayna waxa shaqaalihii Cisbitaalka Ciidanku ii sheegay inaan wax-alla-wax dawo ahi meeshaba oollin!!! Waxa iyana xusid mudan in qaybta ugu badan ee mudnaanta koobaad ee miisaniyaddan la siiyaa ay tahay caafimaadkan aan xaaladdaa kula kulmay(bal raadi oo dhugo madaxa caafimaadka ee miisaaniyaddaa).Taas oo micneheedu yahay waa lagu qoraa lagumase kharashgareeyo!

Rayrayntii iyo guulihii aan idiinkusoo tilmaamy qodobka sare ee T/Koobku masii socon ee waxaa aniga iyo qorsheyaashaydiiba galaaftay oo markii loo adkaysanwaayay hilfaha naloogu qaaday tallaabadii Hanti-dhawrista oo lagu macneeyey inaan ragna xidhxidhi rabay ,madaxwaynahana fadeexadinayey!! Taasina waxay soo dedejisay shaqada oo layga fadhiisiyey oo dembina la iiga dhigay:
b)Hantidhawr hore la iigaga digay, inaan ka dhega-adaygay oo adeegsaday
t) iyo inaan xadhig la doonayey Taliye uu madaxweyne magacawday.

Shaqada oo layga fadhiisiiyaa waa wax caadi ah,waayo xilalka qaranku waa meerto ee joogto maaha, oo horteen-jireba taa waa;waxase iswaydiin leh halka ay ku dambaysay natiijooyinkii kasoo baxay tallaaboyinkii aan u qaaday sixidda iyo horumarinta arrimaha ciidanka.
• Isaga H/Dhawr waa la diiday ,waana arrin ilaa hadda dawladduba ka xanaaqdo,oo loo yaqaano fadeexado ( tixraac fadeexaddii Jaamacadda Hargaysa, baadhistii Wakaaladda Biyaha Hargaysa…iwm...).
• Waxa ayaan-darro ah inTirakoobkii guusha ku dhamaaday aan meella lagaga fa’idaysan oo natiijadiisii qashinka lagu riday.
• In mushahar-korhintii la diiday oo lagu beddeley caaglayntii hore,sidaa darteedna mashruucii dhammaa ee Haya’dda UNDP naga caawisay inuu ku dambeeyey waxba-kama-jiraan.
• Waxa mar kale xusid mudan in xataa miisaaniyaddii iga dambaysay ee 2006da uu G/Wakiilladu raaciyay Lifaaq mushaharka 30% loogu korhiyay Ciidamada iyo shaqaalaha dawladdaba,oo markanna madaxwaynaha & wasiirkiisa maaliyaddu ay ka dhaarteen iyagoon wax sabab ahna sheeganin.
• Biraha duugga ah ee dalka daadsan waxa intii Ina Cigaal noolaa loo qoondeeyay oo weli ku qoran in Ciidanka Qaranku soo urursho,oo loo gado ,dakhliga kasoo baxana iyaga lagu hormariyo.Waase lagusoo xammaalaa uun,dakhliguna wuxu ku dambeeyaa gacmaha wasiirka maaliyadda,Taliyaha C/Qaranka iyo madaxwaynaha;waa intoodii miisaaniyadda ciidammadana ku lug lahayd.

Gebagebo.

Xaaladdan adag ee C/Qaranku ku suganyahay muddada 15ka sano ka badan,waxa layska waydiin karaa sua’alo badan :
• Waa maxay duruufahan adag ee isasoo taraya ee aan muddada 15ka sano ka badan marna il naxariis leh lagu eegayni?
• Maxaa diiday in ciidanka loo sameeyo derejooyinkii kala-dambayntooda, dallacaaddooda iyo himiladooduba ku xidhnayd?
• Ku takrifalkan dhaqaalahooda ku habsaday, ma ka miduunbaa musuqa xukuumaddoo dhan ka jira mise waa siyaasad u qorshaysan dhabar-jebinta difaaca gooni-isu-taagga Somaliland, oo cadow laynala sugayo?
• Miyaa la rumaysan karaa madaxwaynaha iyo wasiirkiisa maaliyadda ayaa ka maarmi waayay inay hungureeyaan oo ku takrifalaan miisaaniyadda kooban ee Ciidankan saboolka ah?
• Bal ila jalleec qayb yar oo ka mida dakhliga ballaadhan ee loo tirinayo madaxwaynaha iyo wasiirkiisa faraha kala bixi la’ miisaaniyadda C/Qaranka:
1) Miisaaniyadda qaybta Fulinta(2006) waxay ka kooban tahay:
b) Madaxtooyada $2,513,624
t) Madaxwaynaha $520,083
j)M/W Ku-xigeenka $230,240
Haddaynu intaa ku dhaafno xalaasha la wada ogyahay,bal ila fiiri xaaraanta loo tirinayo ee farta lagu wada fiiqo :
• Dakhliga dekedda Berbera ee ka maqan khasnadda Dawladda
• Dakhliga TOTAL & Haamaha shidaalka Berbera
• Kalluumaysiga shirkadaha shisheeyaha ah ee xaalufiya Baddeena, kalluumaysatadeenniina fadhiisiiyay; oo aan meella kaga jirin miisaaniyadda dalka.
• Shirkadaha Batrolka iyo Macdanta
• Sigaarka dib loo dhoofiyo ee loo kootarabaaniyo
• IWM…..IWM….
Ma waxa haddaba caqliga caafimaadka qabaa rumaysan karaa madaxwaynaha iyo wasiirkiisa maaliyadda ee waxaa aynu dakhli soo xusnay iyo qaar kaleba ku furan yihiin,ayaa miisaaniyadda C/Qaranku ka nabadgeli wayday?
Anigu waxaan qabaa inay meesha taallo siyaasad ku qorshaysan inaanu dhismin oo sinaba u taabbogelin Ciidan rasmi ah oo u taagan difaaca qaranka Somaliland.
Hadday sidaa noqotona waa khiyaamo-qaran.

Wa Billaahi Tawfiiq.
Ismail Omer Aden (Boss) Waa Wasiirkii hore ee Gaashaanka Somaliland, Xog-ogaalna u ah xaaladda Ciidamada Qalabka Sida ee Dalka. 

Xasuuqan Ulakac ah